Print-vriendelijke versieStuur naar een vriendPDF versie

Oorsprong

Hoe ver de geschiedenis van de lambiek ook moge teruggaan, de naam lambiek duikt voor zover kan worden nagegaan voor het eerst op aan het eind van de achttiende eeuw tijdens de Franse overheersing. In een rechtszaak uit die tijd blijkt het dispuut te draaien om 'vier tonnen faro van 22 pond per ton en vier tonnen alambique van 32 pond per ton'. In een verkoopsacte, opgesteld in februari 1817 vermeldt de notaris 'geelen alambic' en 'bruynen alambic' (= faro?).

Hieruit blijkt dat de naam reeds bestond of ontstaan is tijdens de Franse periode en verwijst naar 'alambic', distilleertoestel. In die tijd combineerden veel bedrijfjes het brouwen met het stoken, wat de benaming 'bière d'alambicq' niet onlogisch maakt. Trouwens, de vorm van de brouwketel komt nog zeer sterk overeen met de vorm van een alambic, een distilleerkolom. Kort na die periode wordt de naam afgekort tot lambic.

Over de naam van lambiek werd veel gefantaseerd: zo vermeldt Michael Jackson, the Beer Hunter, een verband tussen lambiek en het Latijnse werkwoord 'lambere' (=nippen), maar ook hij vindt dit vergezocht.

Minder ver gezocht is de verklaring van Jef Valkeniers van de vroegere brouwerij Spanuit (Schepdaal), hierin gesteund door Frank Boon van de gelijknamige brouwerij. Volgens hen houdt de naam verband met Lembeek, nu nog een productiecentrum van lambiek. Toen de Fransen ons land bezetten na de Franse Revolutie was deze gemeente, gelegen tussen Henegouwen en Brabant, een vrije gemeente, waar men geen rechten betaalde op het brouwen van bier en het stoken van jenever. Door het grote aantal stooktoestellen in de gemeente meenden de Fransen ten onrechte dat de gemeente de naam 'village d'alambicq' droeg. Het bier, dat voorheen 'bière de Lembecq' heette, kreeg voor de Fransen al snel de naam bière d'alambique mee.

Maurits Sacré tenslotte situeert het ontstaan van de biernaam in de Spaanse periode en ziet lambiek als een verkleinwoord van 'lambicado', afgeleid van 'alambicar', wat zou betekenen 'zeer verzorgd bier'. Hoewel deze laatste definitie het product op zijn verdiende sokkel plaatst, zou de naam enkele eeuwen vroeger moeten zijn ontstaan zijn. Hiervoor zijn echter geen schriftelijke bewijzen.

De naam geuze wordt voor het eerst vermeld in 1844. In de krant 'L'indépendance belge' van 18 oktober staat een artikel over de uitvoer van Belgisch bier naar het Oosten. '200 flessen gueuse-lambick werden bij een Brussels brouwer aangekocht en naar Constantinopel gestuurd voor rekening van sultan Abdul Medjid.'

Het artikel vermeldt niet dat het om een nieuw bier zou gaan. We mogen dus veronderstellen dat geuze eigenlijk ouder is. Twee dagen later, op 20 oktober, vermeldt diezelfde krant trouwens nog een grotere verkoop: ene M. Achard de Tarcy neemt 500 flessen 'gueuse-lambick' mee naar Brazilië om ze in Rio te verkopen.

Of deze geuze-lambiek dezelfde was als de huidige geuze is allesbehalve zeker ... .

Sommige bronnen beschrijven geuze als een mengsel van jonge en oude lambiek. Andere bronnen echter beschrijven geuze als het afvullen van oude lambiek op fles. Zo schrijft A. Laurent in de Moniteur de la Brasserie dat 'geuze klaart en rijpt zonder enige preparatie' (1875). In 1883 herhaalt hij dat geuze oude lambiek is, zonder suiker, zonder 'préparation'. Dat er op tot op het einde van de 19de eeuw eerder sprake was van 'lambic en bouteille' in plaats van geuze, sterkt dit vermoeden.

De etymologische verklaring van het bijvoeglijk naamwoord geuze ligt minder voor de hand. In de negentiende eeuw noemden de liberalen zich graag geuzen. Aangezien nagenoeg ieder dorp over een katholieke en liberale brouwer beschikte zou geuze wel eens voor het eerst gebotteld kunnen zijn door een liberaal, geuze-lambiek dus.

Of misschien is het gewoon een toponymische verwijzing: nagenoeg in elke straat in Brussel was er wel een lambiekbrouwerij (er zijn er ooit meer dan 200 geweest). Om het bier aan te duiden noemde men het bier vaak naar de straat waar de brouwerij gevestigd was. Misschien werd de eerste geuze in de Geuzenstraat (rue des Gueux) geproduceerd ...?

Comments